Onderzoek
Ken je de frustratie wanneer je een film kijkt maar het geluid en het beeld niet samenlopen? Wanneer er ruis is, het geluid hapert of zelfs helemaal wegvalt? Een livestream in Edinburgh waarbij het geluid en het beeld vaak haperden of volledig wegvielen, zette me aan het denken. Ik, Lies, stelde me de vraag: hoe zou het zijn voor slechthorende en dove personen om deel te nemen aan de podiumkunsten? Zowel als toeschouwer, als op of achter het podium. De eerste noot had geklonken, het werd het onderwerp van de thesis die ik schreef in het kader van mijn master Agogische Wetenschappen aan de Vrije Universiteit Brussel. Dat thesisonderzoek, genaamd “Ongehoorde Stemmen, Diverse Ervaringen”, had als doel een vergelijking te maken van de actieve en receptieve ervaringen van horenden, slechthorenden en doven, binnen de podiumkunsten. Na afloop van het onderzoek bleef het kriebelen om actief aan de slag te gaan met de resultaten. Zo ontstond dit platform.
In het kader van mijn thesis publiceerde AHOSA vzw volgend artikel in hun driemaandelijks tijdschrift OorENzo.
Ongehoorde Stemmen, Diverse Ervaringen:
Een vergelijkende studie van de actieve en receptieve deelname aan de podiumkunsten, de motivaties en de drempels van dove, slechthorende en horende personen in Vlaanderen.
Oftewel: hoe zit het met de deelname van slechthorende en dove personen aan de podiumkunsten?
Uit een onderzoek van Statistiek Vlaanderen blijkt dat personen met een handicap minder vaak deelnemen aan cultuur dan personen zonder handicap. Specifieke cijfers over de deelname van doven en slechthorenden aan de podiumkunsten zijn niet terug te vinden. Daarom bracht ik met dit onderzoek de deelname van horende, slechthorende en dove volwassenen aan de podiumkunsten in Vlaanderen in kaart. Daarbij maakte ik een onderscheid tussen actieve en receptieve deelname. De mensen op het podium en achter de schermen behoren tot de actieve deelnemers. Toeschouwers nemen receptief deel. Om informatie te verzamelen verspreidde ik een online vragenlijst. Daarin werd er naast de deelname ook gepolst naar wat iemand motiveert en net weerhoudt om deel te nemen aan de podiumkunsten, en welke tools of veranderingen ze aanraden om de gelijke deelname aan de podiumkunsten te bevorderen. In totaal namen er 129 respondenten deel aan het onderzoek, hun antwoorden vergeleek ik vervolgens via beschrijvende analyses.
De resultaten tonen aan dat slechthorende en dove personen in Vlaanderen minder deelnemen aan de podiumkunsten dan horende personen. Dat is te zien in zowel de actieve als de receptieve deelname, en komt overeen met de internationale trend. De grootte van de verschillen in deelname hangt echter af van de soort podiumkunst. Als we kijken naar hoe vaak personen deelnemen per doelgroep en per podiumkunst, zien we dat horende mensen het vaakst deelnemen aan theater en circus, terwijl dove mensen de voorkeur geven aan dans en concerten. Wanneer we de deelname splitsen in actieve en receptieve deelname, zijn er over het algemeen minder personen die actief deelnemen dan personen die passief deelnemen aan de podiumkunsten. Toch is er een zichtbaar verschil tussen de actieve en receptieve deelname van de horende en slechthorende personen in vergelijking met die van de dove personen. Er zijn bijvoorbeeld geen (0%) slechthorende of dove respondenten die actief deelnemen aan circus. De podiumkunst met de meeste actieve deelnemers bij de horenden is circus, op de voet gevolgd door dans. Slechthorenden nemen het vaakst actief deel aan concerten en doven zijn het actiefst in theater.
Mensen nemen over het algemeen het vaakst plaats in het publiek vanuit motivaties gelinkt aan ontspanning, interesse en het sociale aspect. Horende personen nemen vaak actief deel om zich uit te drukken of om iets moois te creëren. De slechthorende respondenten werden vooral gemotiveerd door zelfontwikkeling en de mogelijkheid om zich uit te drukken. De dove respondenten doen het om iets unieks te creëren of om zichtzelf te ontwikkelen. Wanneer we kijken naar de drempels, blijkt tijdsgebrek een gemeenschappelijke drempel tussen de doelgroepen. De slechthorende en dove respondenten duiden ook op inclusie als een drempel. Deze drempels gelden voor zowel actieve als receptieve deelname. Verder beïnvloedt ook het financiële aspect de receptieve deelname, terwijl interesse en informatie een impact hebben op de actieve deelname aan de podiumkunsten.
Enkele tools die de respondenten voorstellen om de inclusiedrempels te verlagen:
zijn het gebruik van schrijftolken, schaduwtolken, ringleiding, trilplaten;
het integreren van tolkenkost en audiostreaming in de budgettering; en
de creatie van voorstellingen die inherent toegankelijk zijn en een juiste representatie bieden van en aan doven en slechthorenden.
Ik formuleerde op basis van mijn resultaten ook enkele aanbevelingen. Zo raad ik de bevoegde instanties aan na te gaan op welke manieren ze - zowel op korte als op lange termijn - projecten ter bevordering van de gelijke deelname aan de podiumkunsten van doven en slechthorenden kunnen ondersteunen. Daarnaast adviseer ik organisaties gelinkt aan de podiumkunsten om tools in gebruik te nemen die de drempels voor doven en slechthorende kunnen verlagen en zo de gelijke deelname kunnen bevorderen. Voor verder onderzoek is het van belang een vragenlijst op een grotere schaal te verspreiden - om over alle doelgroepen heen een representatieve steekproef te kunnen trekken - en in te zetten op kwalitatief en diepgaand onderzoek dat alle aspecten van de podiumkunsten in acht neemt.
De volledige scriptie kan je downloaden in de Vlaamse Scriptiebank.